Lise Makaleler

Ortaöğretim (Lise) Döneminde Kariyer Planlama

 

 

 

Kariyer; genel anlamda “bir yere gelebilmek” için yapılan yolculuk demektir. Ayrıca mesleki açıdan mesleki niteliğinin artışının, akademik açıdan tanınan çeşitli derece ve katmanlar düzeyinde sınıflara yükselmesine verilen genel addır. Kariyerin sözlük anlamı ise bir meslekte zaman ve çalışmayla elde edilen aşama, başarı ve uzmanlıktır. Meslekte yetişmişlik, uzmanlaşmak suretiyle en üst derecelere kadar varma durumudur.

Kariyer denilince ilk akla bir meslekte yetkinlik kazanma, o meslek uzmanlaşma ve çalışılan iş ve kurumda üst düzeyler ulaşma gelmektedir. Daha çok meslek seçimi ifade edilmektedir. Kariyer bir meslek seçimi ya da o meslekte ve çalışılan kurumda ilerleme süreci değildir. Meslekte ve çalışılan kurumda ilerleme kariyer sürecinin bir parçasıdır. Ancak başlı başın kariyer olarak ifade için yeter

li değildir. Kariyer; profesyonel koç ve eğitmen Müge Çevik’in ifadesiyle; kişinin kendisini hayatı içinde ve profesyonel olarak hayatını kazandığı alanda, bir noktadan bir noktaya taşımasıdır. Bu tanımda kişinin kendi hayatı içinde de kendisini bir noktadan bir noktaya taşması da söz konusudur. Kişi alt gelir ve kültür düzeyi düşük bir statüden ise orta ve üst gelir ve kültür düzeyine çıkması bir kariyerdir.

Kariyer bir süreçtir. Bu sürecin planlaması açısından ortaöğretim (lise) döneminde belli ölçüde olgunluk düzeyine ulaşılmıştır. Hayal dönemimde gerçekçi döneme geçilmeye başlanmıştır. Geçirilen yaşantılar ve deneyimler kişinin kendisi hakkında yargıların oluşmasını sağlamaktadır. Ancak kişin hala farklı yaşantılar ve de

neyimler geçirmeye ihtiyacı vardır.

Ortaöğretim döneminde özellikle ikinci yarısında artık bireysel özellikler şekillenmeye başlamıştır. Yetenekler, ilgi alanları, kişilik özellikleri belli bir ölçüde belirginleşmiştir. Gelişim süreci devam ettiği için kemikleşmiştir ya da tam olarak netleşmiştir denilemez. Ancak kariyer planlama basamaklarından kedini tanıma, vizyon belirleme, hedef belirleme ve meslek seçimi konusunda karar verilebilir düzeye gelinmiştir.

Ortaöğretim döneminde ergen nasıl bir insan olacağı, nasıl yaşam sürmek istediği, yaşam standartları ne olacağı konusunda öngörü geliştirebilir. Hayatını nasıl kazanacağı, profesyonel olarak yürüteceği iş konusunda da

birtakım kararlar verebilir. Ancak verilen kararlar kesin kararlar değildir. Zaman içinde değişkenlik gösterebilir. Ergende bir vizyon bilinci gelişmeye başlamıştır.

Ergen kendini tanıma açısından belli bir mesafe kat etmiştir. Yetenekleri, ilgi alanları, değerleri ve kişilik özellikleri hakkında bir ölçüde bilgi sahibi olsa da hala bu bilgilere ihtiyaç duymaktadır. Kendisi hakkında sahip olduğu bilgilere dayanarak birtakım kararlar verebilir. Örneğin mesleki tercih (Bireyin sahip olduğu özelliklerine göre istediği melekleri istenirlik sırasına sıraya koyması) yapabilir. Tercihlerinde yer alan mesleklere göre öğretim sürecini planlayabilir. Ders seçimini mesleki tercihine göre göre yapabilir.

Ortaöğretim döneminde meslek seçimi konusunda kararlar verilmeye başlanabilir. Ancak alınacak kararlar nihai kararlar değildir. Meslek seçimin ilk basamağı olan mesleğe yönelme gerçekleştirilebilir. Okul Rehberlik ve Psikolojik Danışma Servislerinden yardım alınarak uygulanacak ölçeklerle yetenekler, ilgi alanları, değerler ve kişilik özellikleri konusunda bilgi sahibi olunabilir. Bu bilgiler doğrultusunda kendisine uygun meslekler hakkında karar verebilir. Bir mesleki tercih listesi oluşturabilir. Okullarda düzenlenen kariyer günlerinde meslek elemanlarından, yazılı kaynaklardan tercih listesinde yer alan meslekler hakkında bilgi edinebilir. İmkân bulunabilirse bu meslekleri yapan kişilerle belirli bir süre geçirerek gözlem yapılabilir. Böylece tercih listesinde yer alan mesleklerin kendisine uygunluğu konusunda birtakım kararlar verebilir.

Meslek seçimi ile ilgili çalışmalar yürütülürken diğer yandan tercih listesinde yer alan mesleklere en iyi hazırlayacak, hatta vizyonuna ulaşmasına en iyi katkı sağlayacak üniversite konusunda araştırmalar yapılabilir. Bir üniversiteden beklentiler ve kendisine göre iyi üniversite ölçüleri belirlenerek üniversiteler araştırılabilir.

Vizyon, en son varış noktasıdır. Hedeflerimiz ise, bu noktaya varmak için neler yaptığımızdır. Hedefler, bireyin amaçları doğrultusunda kullandığı araçlardır. Kısa, orta veya uzun dönemli olarak saptanabilir ve hedeflere ulaşıldıkça, yenileri belirlenebilir. Bu dönemde orta vadeli kariyer hedefleri belirlenmelidir. Ne istendiği belirlenmelidir. Kendisini nerede gördüğünde mutlu olur? Beş yıl sonra ulaşmak istenilen nokta nedir?

Örneğin 5 yıl sonra kendimi Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji bölümünde gördüğümde mutlu olurum. Bunun için Türkçe-Matematik puan türünde ilk 2000 içine gireceğim. Bu sıralama içinde ortaöğretimde LYT’den 485 puan alacağım. Diploma puanımı 90 yapacağım. Ortaöğretimde 11. Sınıftan itibaren Türkçe- Matematik ağırlıklı bir öğrenim alacağım. Yıl sonu başarı ortalamalarımı 90 yapacağım. Okulun Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Kulübüne gireceğim. Kulüpte akran zorbalığı konusunda çalışma yapacağım. Okul Basketbol takımına gireceğim.

Kariyer bir yolculuktur. Bu yolculukta ortaöğretim dönemi de bir önemli bir dönemdir. Kariyer planının temelleri atılmaktadır. Bu nedenle ortaöğretimde her öğrencinin bir kariyer hedeflerinin olması gerekir. Hedefler açık ve net olmalıdır. Belirsizlik içermemelidir. Unutulmamalıdır ki hedefler bireyi harekete geçirir. Montaigne’in bir sözü ile bitirelim.

Gideceği limanı bilmeyen gemiye hiçbir rüzgârdan hayır gelmez.

 

 

Yazar Hakkında

Psikolojik Danışman Ramazan Namal

Ramazan Namal
Psikolojik Danışman

Afyonkarahisar ili Sultandağı ilçesi Yakasinek köyünde 1966 yılında doğdu. İlköğrenimini İzmir Buca Çakabey İlkokulunda, ortaokul ve lise öğrenimini İzmir Buca Lisesinde, yükseköğrenimini de Malatya İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Ana Bilim Dalında yaptı.
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 1991 yılında Aksaray Ticaret Anadolu Ticaret Anadolu Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesine Rehber Öğretmen olarak atandı. Burada 1991-1995 yıllarında görev yaptıktan sonra sırasıyla Tokat Erbaa Ortaokulu (1995-1998), İzmir Anadolu Lisesi (1998-2001), İzmir Atatürk Lisesi (2001-2011), İzmir Buca Mehmet Akif Ersoy Anadolu Öğretmen Lisesi (2011-2015), İzmir Buca Mehmet Akif Ersoy Sosyal Bilimler Lisesinde (2015-2016) görev yaptı.
Evli ve 2 çocuk babasıdır. Aşağıda belirtilen eğitimleri alıştır.
09/1994 Üniversite giriş sınavları ve program tercihleri semineri / MEB
10/2008 Krize Müdahale Eğitim / MEB
04/2010 Öğrenci Koçluğu Eğitimi / MEB
01/2011 Bilişsel Davranışçı Çerçevede öfke yönetim semineri/ MEB
11/2011 Temel Yetenekler Testi 6-8 uygulayıcı yetiştirme semineri / MEB
01/2012 Aile Danışmanlığı Temel Eğitimi / Türk Rehberlik ve Psikolojik Danışma
Derneği
07/2012 Aile Danışmanlığı Tamamlama Eğitimi / Uluslararası Evlilik ve Aile
Danışmaları Derneği
03/2013 Temel Yetenekler Testi 9-11uygulauyıcı yetiştirme semineri / MEB
01/2015 Aile Danışmanlığı Müdahale Teknikleri Eğitimi / Uluslararası Evlilik ve Aile
Danışmaları Derneği

Yorum Bırak